Berlin Wall / berfin mollavelioğlu-günbike erdemir

1945 Nisan 2. Dünya savaşı sonrasında yıkıntılar içerisinde olan Berlin, farklı ideolojilerin altında fiziksel ve sosyal anlamda yeniden şekil almıştır. Nazi rejimi sonrası, Almanya’yı bölen iki farklı ideolojinin etkisiyle 4 farklı sektöre ayrılmıştır. Bunun mikrosu olarak Berlin’de dörde bölünmüştür.

Berlin-wall-map.png

 

 

 

 

 

 

Demokratik Almanya Cumhuriyeti tarafından inşa edilen Berlin Duvarı

 

 

Berlin aslında kimsenin egemenliğinde kalmazken Soğuk Savaşın dramatik bir temsili haline gelmiştir. 1949 yılında ise ülke politik olarak 2 parçaya bölünmüştür. Doğu Berlin’i Demokratik Alman Cumhuriyeti başkent olarak seçmiştir. Batı Berlin’i ise Federal Almanya Cumhuriyeti kontrolü altına almıştır. 1950’ler de yaşam standardı, iki taraf için de benzerlik göstermiştir. Bu iki farklı ideolojinin kutuplaştığı ve birbirinden keskin olarak ayrıştığı noktalardan biri olan ekonomik farklılıklar sosyal yaşantıya da yansımıştır. Bunun etkisi olarak Batı’nın ekonomik durumunun daha iyiye gitmesi, Doğu da ekonomik durumun kötüleşmesi, Doğu’dan Batı’ya göçü tetiklemiştir. Doğu’dan Batıya geçişlerin artması kentteki gelirimin artmasını tetiklemiştir ve 1952 yılında Doğu hükümeti Doğu ve Batı arasındaki sınırı fizikselleştirmeye başlamıştır. Bu sınır kentte var olan herhangi bir sosyal durumdan,  altyapıdan, morfolojiden referansını almıyor. Bu sınırın yaptırım gücü olan Duvar, 1961 yılında Doğu Almanya meclisinin kararıyla Doğu Almanya’nın içindeki ABD etkisindeki kapitalist Batı Berlin ‘i abluka altına almak ve göçü durdurmak gibi nedenlerden dolayı, 1 gecede örülmüştür.

image (1).png        9b777325e3b28af8253ce8f98fcfa740         image.png

Kimi zaman bu sınır bir evin camını tuğlalarla örtmekken, kimi zaman bir çatıya teller örmek bazen de tren yollarını kesintiye uğratmak oluyordu. Çoğu zaman Berlin Duvarı bir duvardan öte büyük bir hacim kaplıyordu. Duvar aslında iki tarafı da boşaltıyordu. Sınır durumu stabil kalırken sınırı kuran öge değişiyordu. Batı Berlin, 155 km uzunluğunda örülmüş olan duvar ve Doğuya doğru bakıldığında Batı için, ikinci Bir duvar olan Doğu Berlin’ le çevrelenmiştir.  Kimi zaman mayınlı tuzakların, devriye gezen polislerin ve gözetleme kulelerinin ‘ölüm şerid’i olarak adlandırılan bir güvenlik bölgesi oluşturulmuştur. Duvar kentte yaşayan insanların geçişlerini ve ulaşım hatlarını tamamen kesiyor ve terk edilmesine neden oluyordu. Ancak böyle önlem ve gözetlemelere rağmen birçok insan tünel ve benzeri yollarla Doğudan Batıya geçmeyi başarmışlardı. Berlin’i bölen duvarın fizikselliğinin artmasıyla paralel sosyolojik farklılıklar da keskinleşiyordu. Doğu Bloğu, duvardan antifaşist koruyucu bur sur olduğundan bahsederken Batı, onu bir duvar, özgürlük için bir engel olarak tanımlıyordu.

berlin-duvari-yapilisi

Savaş sonrası harabe bir kente dönen Berlin’in bu iki farklı kutup tarafından yeniden inşaa süreci başladığında mimarlık Berlin’de oldukça politize bir hal aldı. Bu dönemde kentin yeniden gelişiminde hâkim düşünce ise klasik modernizm olmuştur. Amaç tarihsel yoğun yapılaşmayı – taştan Berlin’i – mümkün olduğunca yıkarak, Berlin’de mevcut blok geleneği geride bırakılarak hava, ışık, güneş ilkeleriyle modern mimarlık anlayışı gerçekleştirmektir. Doğu Berlin’de 1920 yılların modernist anlayışı, 1949 ve 1950 arasında benimsenirken 50li yıllara gelindiğinde modernist mimari ve işleve göre planlamayı kapitalizmin bir yansıması olarak görmüştür. Doğu Berlin hükümeti bu süreçten sonra yeni başkenti planlarken mimaride merkezleşme, hiyerarşi, anıtsallık, milli biçimli, popüler zevklerden uzak, gibi temaları benimsemiştir.  Bu planlama çevresinde hayata geçirdikleri Stalinalle projesiyle, Alman işçileri ve parti elitlerinin birlikte yaşayacağı ‘halk sarayları’ inşaa edilmiştir. Kent meydanları, açık alanları ve kamusal alanlarıyla kolektif yaşantıyı destekleyen niteliktedir. Batı’da ise farklı mimarların tasarladığı, modernist yapıların, bireyselliğin önemli olduğu, yeni malzeme ve tekniklerin kullanılarak, özgürlüğün ve ekonomik refahın sembolü olası gerektiği savunulmuştur. Yapılar,  birbirleri ile oluşturabileceği bütünlükten kaçınarak, seyrek ve dağınık olarak konumlandırılmıştır. Bu iki kutbun yeniden inşaa rekabetinde, oldukça çeşitlilik yaratması beklenirken bazen de birbirlerine büyük ölçüde benzerlik göstermişlerdir.

Kentin bölünmesinden 1980’li yıllara, kentin yeniden birleşmesine kadar olan süreç içinde Batı Berlin kapitalizmin ve modern mimarlığın etkisinde yeniden inşaa edilirken, Doğu Berlin de dönemsel olarak çeşitli görüşlerin ve akımların etkisiyle yeniden bir kent planlaması gerçekleşmiştir. Ancak gerçekleştirilen bu planlamaların her ikisinde beraberinde savaş döneminden daha fazla yıkım getirmiştir.

Batı Berlin güçlenen ekonomisiyle, gelişen ve çeşitlenen ürünleriyle sosyal yaşantının özgürlüklerin ve hareketin merkezi olarak görülmüştür. Doğu Berlin’de zamanla sosyalizmin bağlamından uzaklaşmasıyla,  baskıcı bir yönetim altında özgürlük kelimesi anlamını yitirmiştir.

BERLIN-WALL-014

Sovyet sisteminin çöküşü ve duvarın yıkılmasından sonra Doğu ve Batı Almanya ve Berlin yeniden birleşmiştir. Uzun yıllar boyunca bu iki farklı ideolojinin ‘kapitalizm ve sosyalizm‘ etkisiyle biçimlenen kentte, gerek sosyal gerekse mekansal anlamda oldukça belirleyici olan duvarın yıkılması, kentin her iki tarafında da yaşayan insanlar için, kenti tümüyle yeniden algılamayı öğrenme sürecini beraberinde getirmiştir. Doğu ve Batı Berlin’in birleşmesiyle birlikte yeni bir kentsel kimliğin yaratılması gündeme gelmiş ve kentin yeniden başkent olmasıyla birlikte gelişimi için birçok proje üretilmiştir.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: